21 oktober 2015

Agri meets Design project: FoodLabPeel

Agri meets Design: FoodLabPeel

In het najaar van 2015 startte FoodLabPeel, een traject van ontmoetingen en samenwerking tussen intensieve veehouders uit de Peelregio in Brabant en creatieve ondernemers. De Peelregio in Brabant staat bekend om haar intensieve veehouderij, een sector waar de afgelopen jaren grote maatschappelijke vragen spelen. Vijf veehouders hebben hun vragen voorgelegd aan een creatief ondernemer en zijn samen gaan werken aan onderzoek en conceptontwikkeling.

FoodLabPeel is een langlopend kunstproject dat gaat over de maatschappelijk vraagstukken van voedsel, voedselproductie en de invloed op de cultuur, en richt zich specifiek op de uitdagingen en problemen in de Peelregio. Met name door de dichtheid van intensieve veehouderijen staat de verbinding tussen boer, burger en omgeving daar onder druk. Doel van het project is door co-creatie tussen kunstenaar en boer nieuwe ideeën en concepten te ontwikkelen, die bijdragen aan de transitie van de regio.

FoodLabPeel heeft boeren met prangende vraagstukken geselecteerd en tijdens de Dutch Design Week 2015 in contact gebracht met ontwerpers, waarna 5 matches zijn gemaakt die samen een co-creatie traject startten. Een verslag van deze matchmaking lees je terug in dit beeldverslag dat is gemaakt door het Brabants kenniscentrum voor kunst en cultuur (bkkc). Hieronder stellen wij de deelnemende boeren en hun vraagstelling graag aan je voor.

 

De vijf matches

Heyde Hoeve is een samenwerking tussen vier varkenshouders (John en Maarten Rooijakkers, Tiny Schepers en Bert Rijnen). Het concept van Heyde Hoeve onderscheidt zich op smaak, kwaliteit (houdbaarheid), transparantie en duurzaamheid. Dit levert een meerwaarde op waarmee Heyde Hoeve kan investeren in de duurzaamheid van hun varkenshouderij. Volgens Tiny is het creëren van toegevoegde waarde de enige manier om de maatschappelijk gewenste investeringen in duurzaamheid en dierenwelzijn te financieren. Heyde Hoeve levert vlees aan slagers, en vleeswaren in het supermarktkanaal (onder eigen merk ‘de Hoevenaar’ bij AH). Transparantie is een belangrijke meerwaarde die de Heyde Hoeve aan de consument biedt. Bij de producten wordt al op allerlei manieren informatie gegeven: op de verpakking, via de website, met filmpjes etc. Voor het project FoodLabPeel is de Heyde Hoeve gekoppeld aan de Belgische conceptueel artiest Koen Vanmechelen. Bekijk zijn werk hier. Het vraagstuk waarmee zij aan de slag gaan is: Hoe laten we de consument op een creatieve manier zien wat we doen? Hoe verweven we transparantie/openheid in ons concept tot op de winkelvloer? 

Wat vroegen John Rooijakkers, Tiny Schepers, en Koen Vanmechelen wat de verwachtingen zijn op de samenwerking tussen de agrarische en creatieve sector? Bekijk de video hier!

Twan Engelen heeft samen met zijn broer meerdere pluimveebedrijven met broedeieren voor vleeskuikens. Op het bedrijf worden ‘genoeg eieren geproduceerd voor vleeskuikens om de hele Jumbo van vleeskuikens te voorzien’. De broedeieren worden geëxporteerd naar landen zoals Irak, Oekraïne en Rusland. Vanuit marktperspectief lijkt het logisch omdat in deze landen veel kip gegeten wordt en ze hebben daar niet voldoende broedeieren uit eigen land (in aantal en/of kwaliteit) om deze behoefte in te vullen. Twan vraagt zich af of het legitiem is dat zij, in de Peel, zoveel eieren produceren voor het buitenland. Hij merkt dat hier veel vragen over gesteld worden. Twan Engelen is gekoppeld aan eetontwerper Marije Vogelzang. Bekijk haar werk hier. Het vraagstuk waar zij aan werken is: Is het legitiem dat wij hier in de Peel zoveel eieren produceren voor het buitenland; dit ook in relatie tot doorontwikkeling van het bedrijf in de regio?

Marcel en Miriam Berkvens hebben een bedrijf met zeugen. Zij leveren hun biggen aan VION die ze vervolgens weer doorlevert aan een vleesvarkensbedrijf. Tot enkele jaren terug gingen de biggen via VION naar Noord-Italië, waar ze werden grootgebracht voor de Parmaham, volgens de speciale voervoorschriften voor Parma (o.a. met wei uit de Parmezaanse kaas productie). Sinds een paar jaar blijven de biggen in Nederland en worden volgens milieukeurnormen door een vleesvarkensbedrijf in de omgeving grootgebracht voor Jumbo. Bij Jumbo liggen de varkens anoniem in het schap. Marcel en Miriam willen graag dat het varkensvlees niet anoniem in het schap ligt, maar dat het herkenbaar en zichtbaar is waar de varkens vandaan komen. Ze willen zelf als bedrijf, via het product, zichtbaar zijn bij de consument. Dit om te laten zien dat ze goed bezig zijn. De familie Berkvens is gekoppeld aan het consultancy- en vormgevingsbureau gericht op voedsel: Foodcurators. Bekijk hun werk hierVraag: Hoe kunnen we zichtbaar zijn bij de consument? Is er een manier te verzinnen waarbij de consument toch kan zien waar het vlees vandaan komt?

Henk Kuijpers heeft een gesloten varkensbedrijf met 350 zeugen en bijbehorende vleesvarkens aan de rand van Deurne. Ze zitten nog net in een landbouwontwikkelingsgebied, maar doordat ze zo dicht bij Deurne zitten, hebben ze veel te maken met de bewoners van het dorp vlakbij. Henk en zijn partner zijn daarop gaan inspelen. Ze produceren volgens één ster van het Beter Leven keurmerk en hebben meer aandacht voor dierenwelzijn. Ze gebruiken steeds minder medicijnen, de varkens krijgen meer ruimte en meer speelmateriaal. Maar toch blijven deze aanpassingen abstract voor burgers. Het is voor burgers niet zichtbaar wat er binnen in de stallen precies veranderd is en hoe het eraan toegaat. Om contact te vergroten hebben ze een buitenruimte ingericht met een varken en biggen, een paar koeien, een paard en een rustplek met bankje. Daar wordt veel gebruik van gemaakt. Via een eigen website en Facebook wordt veel over het bedrijf gecommuniceerd. Als de buitenvarkens slachtrijp zijn wordt het vlees via Facebook verkocht. Dit loopt heel goed. Op deze manier, door direct contact, ontstaat er veel good will. Henk Kuijpers is gekoppeld aan de fotograaf en kunstenaar Tineke Schuurmans. Bekijk haar werk hier. De vraag van Henk waar ze samen aan werken is: Wat kunnen we verder nog doen om op een creatieve manier ons bedrijf nog meer met de omgeving te verbinden?

Peter en Hanneke Verberne hebben een intensief melkveebedrijf met een neventak: mensen kunnen op de boerderij (in een woonwagen) verblijven en op allerlei manieren kennismaken met het bedrijf: via een rondleiding, meehelpen met melken, knuffelen en voeren van koeien en kalfjes, uithalen van eieren etc. Hanneke richt zich vooral op het aanbieden van onthaasting en losmaken van de digitale wereld. Zoals ze zelf zegt: ‘een digitale detox,’ zonder TV en Wifi. Ze krijgen veel positieve reacties van mensen die de rust opzoeken en ook echt beleven. En dit in tijden van veel onrust in de melkveehouderij, waarin veel melkveehouders met uitbreiding bezig zijn. Onder veel melkveehouders leeft het gevoel mee te moeten in een race waarvan het einde niet in zicht is. Een race waar Peter, Hanneke en zoon Wils (die het bedrijf wil overnemen) niet aan mee willen doen. De Familie Verberne is gekoppeld aan de ontwerper en curator publieke ruimte: Ester van de Wiel. Bekijk haar werk hierDe vraag van Hanneke, Peter en Wils is hoe ze de onthaasting, waar maatschappelijk zo’n behoefte aan is en die ze aan andere mensen aanbieden, meer plek kunnen geven in hun eigen bedrijf en hoe ze hun bedrijf hierin verder kunnen ontwikkelen.

Bovenstaande vijf co-creaties zijn sinds het najaar van 2015 van start en werken samen aan de vraagstukken. Lees hier de voorlopige resultaten.


 

Hieronder lees je ook het verhaal van Jan en Jeanette Thijs. Zij hebben zich ook opgegeven om deel te mogen nemen aan dit project, maar helaas was er maar ruimte voor 5 duo’s. Echter, we willen hun vraag wel graag met jullie delen, omdat wij denken dat er wellicht mensen in de AGMD community zijn, die het interessant zouden vinden om hier met Jan en Jeanette over mee te denken.

Jan en Jeanette Thijs hebben een bedrijf met 42.000 legkippen. Dit lijkt heel veel maar in de reguliere legpluimveehouderij is dit een klein bedrijf. Eieren zijn de laatste decennia alleen maar goedkoper geworden. Om het inkomen ‘op peil’ te houden gaan veel pluimveehouders voor schaalvergroting. Jan en Jeanette hebben er echter voor gekozen om niet te gaan voor schaalvergroting. Ze hebben een eigen merk ontwikkeld (Thijs Eieren) waarmee ze ongeveer 10% van hun eieren in de directe omgeving verkopen, aan diverse winkels en restaurants. Ze zijn op zoek naar creatieve manieren om het aandeel directe verkoop te verhogen. Hun 24-jarige dochter Inge en vriendin Lea hebben het plan om met een food truck (een oude caravan) op evenementen ei-gerechten te gaan verkopen met de slogan ‘Egg Sperience’. Hun vraag: Hoe boren we nieuwe doelgroepen aan en maken we eieren opnieuw hip?

FoodLabPeel is een gebiedsgericht kunstproject dat onderdeel uitmaakt van het Agri meets Design programma van 2015-2016. FoodLabPeel is een samenwerking tussen het Brabants kenniscentrum kunst en cultuur en ZLTO, ondersteund door het Peelnetwerk, provincie Noord-Brabant en The Art of Impact.