5 november 2015

De mannenvlees BBQ

Wat hebben efficiëntie in de voedselproductie, een zak vol bokkenharen en een design-barbecue met elkaar te maken? Niets, totdat vorige week Youth Food Movement Brabant en Transitieteam Brabantse Agrofood op de Dutch Design Week in Eindhoven met deze bijzondere combinatie mannenvlees op de kaart zetten. Designbureaus Studio 1:1 en Foodcurators vertaalden ideeën over mannenvlees tot een gaaf concept: een mannenvlees BBQ.

De helft van alle dierlijke nakomelingen, net zoals bij de mens, zijn namelijk mannen. Mannen leggen alleen geen eieren, produceren geen melk en kunnen in hun eentje voor veel nakomelingen zorgen. Je zou misschien verwachten dat ze vervolgens wel voor de vleesproductie kunnen worden gebruikt, maar dit valt in de praktijk tegen. Omdat de rassen die gefokt zijn voor melk- of eierproductie niet zo snel groeien, dus minder vlees aan hun botten hebben en het vlees ook nog eens wat steviger is dan we gewend zijn, is het voor de boer niet rendabel om de mannen te houden en vind je het niet in de supermarkt. Omdat de boeren investeringen in de groei van stierkalveren, hanen en geitenbokken niet terugverdienen, zoals wel bij de hennen, koeien en sikken het geval is, worden de haantjes van de legkippen binnen een dag vergast, worden de stierkalveren zo vroeg mogelijk aan de mesterij verkocht en wordt al het geitenvlees naar het zuiden geëxporteerd. Deze mannetjes blijken in Nederland dus op dit moment niet te verwaarden.

Houden we dan alleen maar van vrouwen?

BarbaraMedo_AGMD_24okt_LR49Nadat de eerste vrouwelijke Brabantse gedeputeerde Anne-Marie Spierings op zaterdagochtend de barbecue opende kon er 7 dagen lang naast het vrouwelijk product het mannelijk ‘bijproduct’ worden geproefd. De hanen van Ruud Zanders, de stieren van de Regte Heijden en bokken van Jeanette van de Ven gingen als warme broodjes over de, volledig in stijl ontworpen, barbecue. Uit de overwegend positieve reacties bleek er ook zeker liefde voor mannenvlees te bestaan, al was dat misschien ook gedeeltelijk de schuld van de Masterchef’s David Pauka die als grillmeister overheerlijke recepten had bedacht.

BarbaraMedo_AGMD_24okt_HR53Het eten van de mannen was een manier om het gesprek te openen en het onderwerp op de kaart te zetten. De bezoekers die dachten enkel een gratis stukje vlees te kunnen scoren hadden het mis. Een team van vrijwilligers stond elke dag paraat om de boodschap mee te geven dat dit mannenvlees door de huidige inrichting van het voedselsysteem nauwelijks de weg naar het bord weet te vinden. De organisatie presenteerde het eten van mannen daarbij niet als enige wenselijke oplossing. De verschillende oplossingen (mannen eten, productie zuivel en eieren verlagen, gesekst sperma, duurmelken of dubbeldoeldieren) werden aan bezoekers voorgelegd, met de vraag: ‘wat ga jij morgen anders doen?’

Sessie in de kas

Naast de mannenvlees BBQ heeft YFM Brabant in de kas van Agri meets Design een ontwerpsessie georganiseerd. Tijdens deze verdiepende sessie stonden de stierkalveren centraal. Het doel van de sessie was om samen met de deelnemers oplossingen te bedenken om het vlees van stierkalveren beter te verwaarden. De deelnemers waren potentiële (ver)kopers van stierenvlees: chefs, consumenten, vleesverwerkers en retailers. Ontwerper Sietske Klooster (de MelkSalon) en fooddesigner Kim de Smit daagden hen uit om nieuwe concepten voor hun branches te ontwikkelen. Dit deden zij aan de hand van de concrete casus van Melkveehouder Harriette van Roessel (Koeienbedrijf de Regte Heijden) en aspirant kalverhouder (en YFM’er) Daphne Lubbers. Zij legden de volgende casus voor aan de deelnemers:

Harriette houdt haar melkkoeien in een familiekudde, de vrouwelijke en mannelijke dieren wil zij graag tijdens de zoogperiode bij de koe laten lopen. Het houden van de kalveren bij de koe is erg bijzonder in de melkveehouderij. Harriette heeft geen ruimte op haar bedrijf om alle kalveren te houden, daarom moet ze kalveren verkopen. De aankopers van kalveren eisen dat de kalveren bij verkoop jonger zijn dan 35 dagen. Ze is nu dus gedwongen om de kalveren voor 35 dagen te verkopen voor gangbare kalfsvleesproductie. Hiermee komen de kalveren in een productiesysteem waar zij nooit buiten komen en weinig ruimte hebben. Dit past niet bij de bedrijfsfilosofie van de Regte Heijden, waar koeien zoveel mogelijk ruimte krijgen om hun natuurlijk gedrag te vertonen. Daarbij brengen de kalveren te weinig geld op. De extra inspanningen voor onder andere dierwelzijn van hun biologische bedrijf worden niet verzilverd. Het beter verwaarden van de kalveren zou een oplossing bieden. Daphne Lubbers zou graag de kalveren van De Regte Heijden op laten groeien en verkopen. Zij vraagt zich af hoe dit complexe verhaal aan de branche duidelijk te kunnen maken om hiermee het vlees te verkopen en haar bedrijf te beginnen. Samen zouden zij met het beter verwaarden een oplossing hebben voor dit probleem.

BarbaraMedo_AGMD_24okt_LR24Na het presenteren van de casus gingen de deelnemers in drie groepen aan de slag. In het eerste deel van de ontwerpsessie werd de deelnemers gevraagd om een pitch voor te bereiden voor hun branche; bijvoorbeeld voor de horeca, hoe zorg je dat een bezoeker van je restaurant een gerecht kiest met stierenvlees? En voor een slager; hoe zorg je dat een klant in de slagerij stierenvlees koopt? Alle groepen kregen een paar minuten om hun pitch te geven aan Harriette en Daphne. Zij concludeerden dat het knap lastig is om dit vraagstuk in een paar zinnen duidelijk uit te leggen aan de klant.

In het tweede deel van de sessie gingen de groepen aan de slag om een concept vorm te geven. Allen kozen ervoor het verhaal te vertellen door het visueel te maken. De kernboodschap: de productie van zuivel en vlees is onlosmakelijk met elkaar verbonden. De horeca groep ontwierp een menukaart met producten van Koeienbedrijf De Regte Heijden: bijvoorbeeld een lunchkaart met een broodje kaas/vlees en glas melk. De groep retailers ontwierp een schap waarbij zuivel, kaas en vlees weer naast elkaar staan. De slagers groep introduceerde ook weer (plaatjes van) melk en zuivel in de slagerij!

Tot slot gaven de deelnemers hun visie op het meest kansrijke concept voor de Koeienbedrijf de Regte Heijden. De meningen waren enigszins verdeeld. Er gingen stemmen op voor horeca, omdat dit een goede plek is om een verhaal te vertellen mits het bij de filosofie van het restaurant past. Het past goed bij de trend om lokaal voedsel op de kaart te zetten. Minpuntje: horeca neemt maar een klein deel van het vlees af en heeft meestal voorkeur voor de luxere delen. Er gingen ook stemmen op voor de slager omdat deze 1 op 1 contact heeft met de klant en hierdoor goed het verhaal kan vertellen. Daarbij is het wel nodig dat de slager interesse heeft en betrokken is bij het verhaal. Minpuntje; helaas verdwijnt de slager meer en meer uit het straatbeeld, dus hoeveel mensen bereik je dan? Qua concept sprak melk en vlees samen in het schap van de supermarkt zeer tot de verbeelding! Echter past dit waarschijnlijk niet bij de omvang van de Regte Heijden, om een supermarktconcept te introduceren is het nodig op veel grotere schaal volgens deze gedachte te produceren. Eén branche werd gemist; De webshops. Diverse deelnemers zien veel potentie voor individuele bedrijven met eigen concepten om producten via webshops te verkopen, een groeiende trend.

Het mannenjaar

Naast bewustwording en kleinschalige projecten zoals deze, is er is op de korte termijn geen eenduidige oplossing voor het geschetste probleem, dat in bepaalde opzichten niet eens een heel groot probleem is. De verbaasde en soms zelfs verontwaardigde reacties bevestigden wel dat de bezoekers op de DDW, deze situatie graag anders zouden zien en hier actief aan willen bijdragen. Door een jaar lang met deze fantastische barbecue door het land te trekken en de dialoog met producenten, verwerkers, retailers en consumenten aan te gaan hopen wij bewustwording te creëren van de rol van de hanen, stieren en bokken in ons huidige voedselsysteem, zodat we samen weer gewoon (van) mannen kunnen gaan houden. We gaan met deze inspiratie zeker verder aan de slag het komende mannenjaar van YFM Brabant!

De Mannenvlees BBQ is een project dat onderdeel uitmaakt van het Agri meets Design programma van 2015-2016 en is ook verbonden aan het Social Design programma van de Provincie Brabant. De Mannenvlees BBQ is een samenwerking tussen YFM Brabant, het Transitieteam Brabantse Agrofood, STUDIO 1:1 en Foodcurators.

Foto: Social Design Brabant, Sjoerd Eickmans